Żywienie w chorobach tarczycy cz. 3 – nadczynność tarczycy

Nadczynność tarczycy jest o wiele rzadsza niż niedoczynność. Cechuje się nadmierną produkcją hormonów tarczycy i zahamowaniem wydzielania hormonu przysadki mózgowej (THS). Prowadzi to m.in. do zwiększonego rozpadu białek, tłuszczów, zapasów glukozy i przyspieszenia przemiany materii. Dlatego też, w leczeniu nadczynności tarczycy bardzo ważna jest dieta, która uchroni przed znaczną utratą wagi.

tarczyca

Przyczyny nadczynności tarczycy

Najczęstszą przyczyną nadczynności tarczycy jest choroba Gravesa – Basedowa (odpowiedzialna za ok. 85% wszystkich przypadków). Jest to schorzenie autoimmunologiczne, które polega na tym, że organizm produkuje nieprawidłowe przeciwciała, które stymulują tarczycę do wydzielania zbyt dużej ilości hormonów. Tak jak w przypadku autoimmunologicznej niedoczynności tarczycy (Hashimoto) cierpi tu cały układ odpornościowy.

Inną przyczyną niedoczynności tarczycy są wole wieloguzkowe. Choroba ta występuje najczęściej u osób, które od dawna mają wole (głównie osoby starsze). Część gruczołu tarczowego wytwarza hormony samoistnie, bez udziału TSH, który w normalnych warunkach przeciwdziałałby nadmiernemu wydzielaniu hormonów tarczycowych.

Nadczynność tarczycy może by również wywołana stanem zapalnym tarczycy, którego najczęstszą przyczyną jest choroba Hashimoto. Jej skutkiem jest zwykle niedoczynność tarczycy, ale we wczesnym stadium tego schorzenia, bywają okresy, kiedy gruczoł tarczycowy jest zbyt aktywny. Gdy przeciwciała atakują i niszczą tarczycę, powstaje stan zapalny, który powoduje, że przez krótki okres produkcja hormonów tarczycy jest nadmierna, lecz w końcu gruczoł tarczycowy staje się zbyt mało aktywny i rozwija się niedoczynność.

Wymieniłam tu trzy podstawowe przyczyny nadczynności tarczycy. Oczywiście tych czynników może być znacznie więcej (np. poporodowe zapalenie tarczycy), ale przejdźmy teraz do sedna sprawy, czyli podejścia dietetycznego w tych schorzeniach.

Dieta w nadczynności tarczycy

W nadczynnością tarczycy występuje zwiększone zapotrzebowanie organizmu na energię. Właściwie skomponowana dieta powinna zatem dostarczać większej ilości kalorii, aby zahamować proces znacznego ubytku masy ciała, który wpływa niekorzystnie na układ mięśniowy, układ kostny i zmniejsza się również odporność organizmu. Przy średnim nasileniu choroby podaż energii należy zwiększyć o 15-25% w stosunku do normy na zapotrzebowanie energetyczne dla osoby zdrowej. W silnym stadium choroby zwiększenie zapotrzebowania wzrasta nawet o 50% w stosunku do norm dla osób zdrowych.

Białko

Zalecana jest dieta wysokobiałkowa, a to z powodu zwiększonych procesów rozpadu białka. Należy spożywać około 2g na 1kg masy ciała białka na dzień. Warto również zaznaczyć, aby było to białko pochodzenia  zwierzęcego, które jest lepiej przyswajalne przez organizm. Dobrym źródłem białka będą również ryby (dorsz, sandacz, pstrąg, szprotki i makrele). Z racji tego, że główna przyczyna nadczynności tarczycy ma podłoże autoimmunologiczne, należy unikać nabiału. Produkty zawierające kazeinę (białko mleczne), wywołują zaburzenia pracy układu odpornościowego, ponieważ białko mleczne jest bardzo trudne do strawienia i może sprzyjać wytwarzaniu śluzu i histaminy w komórkach odpornościowych.

Ponadto, chciałabym zwrócić uwagę na to, że dieta przy nadczynności tarczycy nie może być dietą wegetariańską lub wegańską, gdyż zapotrzebowanie na białko zwierzęce jest bardzo duże. Rośliny strączkowe, które są głównym źródłem białka roślinnego nie powinny występować w chorobach autoimmunologicznych. Zawierają lektyny, których mechanizm jest bardzo podobny jak mechanizm glutenu – przyklejają się do tkanek i komórek wywołując reakcję obronną organizmu, który zwracając się przeciwko nim, atakuje własne organy. Potrafią też przyklejać się do jelit powodując ich rozszczelnienie.

Węglowodany

W nadczynności tarczycy przyspieszone jest spalanie węglowodanów, dlatego ich podaż również powinna być zwiększona. Należy jednak wybierać węglowodany złożone, głównie kasze. Należy ograniczyć spożywanie węglowodanów prostych (cukier, słodycze, białe pieczywo i makarony), ponieważ nadczynność często idzie w parze z insulinoopornością,  która jest pierwszym krokiem do cukrzycy.  Problematyczny jest również gluten, występujący w pszenicy, życie, jęczmieniu, orkiszu, owsie i innych pokarmach. W dzisiejszych czasach nietolerancja glutenu jest zjawiskiem coraz bardziej powszechnym i może upośledzać pracę układu odpornościowego, sprawiając, że staniemy się bardziej podatni na alergie i choroby autoagresyjne. Na początku postępowania dietetycznego, wskazana jest całkowita eliminacja produktów glutenowych w celu uspokojenia układu autoimmunologicznego. Później, stopniowo można włączyć niektóre składniki np. owies, żyto czy orkisz, ale pszenica powinna być wykluczona całkowicie.

Tłuszcze

Dieta w nadczynności tarczycy powinna zawierać tłuszcze nienasycone omega-3, gdyż zwiększają odporność organizmu i działają ochronnie na układ nerwowy.  Największe ilości kwasów omega-3 znajdują się w rybach morskich oraz oliwie z oliwek i oleju lnianym.  Tłuszcze te dostarczają wit. A, która jest antagonistą tyroksyny i wpływa korzystnie na pracę wątroby. Warto również sięgać po tłuste produkty takie jak: awokado, jaja oraz tłuste mięso. Tłuszcz w takich produktach świetnie wpływa na pracę tarczycy. Tłuszcz powinien stanowić ok. 25 – 30% zapotrzebowania energetycznego

Witaminy i składniki mineralne

W nadczynności tarczycy wzrasta również zapotrzebowanie na witaminę A, C, B1 oraz wapń i selen.

Witamina A ma znaczenie w zmniejszaniu objawów choroby. Źródłem witaminy A są zarówno produkty pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego. Witamina A w żywności pochodzenia zwierzęcego występuje w formie retinolu i jego pochodnych. Najważniejszym jego źródłem są podroby, niektóre gatunki ryb i jaja. W produktach roślinnych witamina ta występuje w postaci karotenoidów (prowitaminy A). Wśród karotenoidów najważniejszą rolę odgrywa b-karoten. Najwięcej karotenoidów znajduje się w marchwi, szpinaku, czerwonej papryce, sałacie, a z owoców w morelach, brzoskwiniach, śliwkach i wiśniach.

Witamina C jest silnym antyoksydantem, dzięki czemu będzie chronić organizm przed wolnymi rodnikami, które w osłabionym chorobą organizmie, mogą przyczyniać się to powstawania zmian nowotworowych. Uspokaja również zbyt aktywny układ odpornościowy.  Dobrym źródłem wit. C jest: papryka, pietruszka, szpinak, brokuły, ziemniaki, brukselka, kapusta, szparagi, owoce jagodowe i owoce cytrusowe.

Witamina B1 łagodzi objawy nadpobudliwości, nerwowości, zmniejsza kołatanie serca i drżenie rąk. Dobrymi źródłami wit. B1 są: ryby, jaja, wieprzowina, kasze, produkty zbożowe (ale je na początku należy unikać!), szparagi, kalafior, kapusta, pomarańcze, mandarynki i awokado. Mleko i jego przetwory także są cennym źródłem tej witaminy, ale nabiał nie jest wskazany przy chorobach autoimmunologicznych i nie powinien być głównym źródłem tego pierwiastka.

Selen pomaga zmniejszyć ilość przeciwciał atakujących tarczycę. Najbogatszym źródłem selenu są orzechy brazylijskie (jeden orzech brazylijski pokrywa dziennie zapotrzebowanie na ten pierwiastek). Ponadto znajdziemy go również w: mięsie i jego przetworach, podrobach (wątroba, serce, nerki), jajach, rybach, owocach morza i w kiełkach.

Wapń  jest niezbędnym elementem budowy kości. W nadczynności tarczycy występują zaburzenia gospodarki wapniowej, z tego względu wzrasta ryzyko wystąpienia osteoporozy. Istnieje błędne przekonanie, że tylko mleko i przetwory mleczne dostarczają do naszego organizmu wapń. W naszej diecie istnieje wiele innych produktów, które są jego dobrym źródłem:  amarantus, quinoa, rośliny strączkowe (ale je należy wykluczyć!), suszone owoce (głównie figi), a także zielone warzywa – brokuły, jarmuż i natka pietruszki (wyjątek stanowi boćwina, szpinak i szczaw, które zawierają kwas szczawiowy wiążący wapń).

Dodatkowe wskazania

  1. Dieta powinna zawierać potrawy lekkostrawne, czyli gotowane, duszone lub pieczone. Należy unikać smażenia i grillowania.
  2. W nadczynności tarczycy należy unikać także produktów zawierających kofeinę, takich jak kawa, mocna czarna herbata, napoje energetyzujące oraz napoje typu Pepsi i Cola, gdyż dodatkowo działają pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy. W efekcie mogą występować bóle głowy, drżenia rąk oraz kłopoty z zasypianiem i zaburzenia rytmu serca.
  3. U osób z nadczynnością często występują uczucie gorąca oraz podwyższona nawet do 38 ˚C temperatura ciała. Należy więc zrezygnować z gorących napojów i potraw (zwłaszcza zup) i ograniczyć spożycie rozgrzewających przypraw (pieprz, chili, imbir, kardamon). Zamieńmy je na koper, zioła, cynamon, kminek, wanilię, pietruszkę czy sok z cytryny.
  4. Osoby, u których występuje nasilenie biegunek powinny przejść na dietę częściowo półpłynną, by zniwelować nieprzyjemne objawy. Przy częstych biegunkach należy również ograniczyć produkty pełnoziarniste, na rzecz drobnych kasz. Kaszę należy gotować długo, aby wypłukać skrobię.
  5. Należy wystrzegać się posiłków bogatych w „puste kalorie”. Organizm potrzebuje zwiększonej podaż kalorii ale tylko w postaci bogato odżywczych pokarmów.
  6. Przy chorobach autoimmunologicznych bardzo ważne jest odtrucie wątroby i jelit, dlatego należy wprowadzić dietę bezglutenową i bezmleczną.
  7. Sen i odpoczynek to podstawa zdrowego trybu życia. Takie czynniki jak stres, obciążenie fizyczne i umysłowe oraz nieodpowiedni tryb życia nasilają i zaostrzają przebieg choroby autoimmunologicznej. Bez odpoczynku nie jesteśmy w stanie poradzić sobie z chorobą!

Choroby tarczycy są wyjątkowo powszechne i niestety coraz więcej osób na nie zapada. Objawy umiarkowanych zaburzeń tarczycy pozostają czasem niezauważone nawet przez wiele lat, ponieważ są niespecyficzne i mogą dotyczyć też innych schorzeń. Może czujesz się zmęczony, ale przypuszczasz, że powodem tego jest nawał pracy. Może masz wzdęcia albo przybyło Ci kilka kilogramów, ale tłumaczysz to tym, że jesteś zajęty i niezbyt dobrze się odżywiasz. Może wpadasz czasami w lekką depresję, ale przypisujesz to po prostu pogodzie lub określonej porze roku. Niestety wszystkie te objawy mogą być również spowodowane słabą pracą tarczycy dlatego ważne jest baczne obserwowanie siebie i regularne badania.

Spodobał Ci się ten wpis? Uważasz, że może się komuś przydać? Podziel się nim na Facebooku!

 

Więcej o chorobach tarczycy przeczytasz w poniższych artykułach:

 

Bibliografia

  • Cabot S., Jasinska M. „Leczenie chorób tarczycy – Holistyczne metody poprawy pracy tarczycy„, Warszawa 2009,
  • Muller S.D., Pfeuffer C. „Właściwe i smaczne żywienie korzystne dla tarczycy„,Warszawa 2002,
  • Grzesiuk W., Szydlarska D., Jóźwik K. „Insulinooporność w endokrynopatiach”, Warszawa 2008,
  • Szkolenie organizowane przez Forum Media Polska „Jak układać skuteczne diety i prowadzić dietetycznie pacjenta z wieloma jednostkami chorobowymi?”, prowadzący: Emilia Ptak, Paulina Ihnatowicz, Medfood

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *